Mae Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru ym Mhrifysgol 黑料不打烊 wedi cyhoeddi datganiad yn ymateb i adroddiad gan y pwyllgor gwarchod addysg, Estyn, a amlygodd bryderon sylweddol.
Roedd yr adroddiad, Datblygu maes dysgu a phrofiad (MDaPh) y Dyniaethau, a oedd yn seiliedig ar waith arolygu a gynhaliwyd rhwng 2024 a 2025, yn nodi ei fod wedi canfod 鈥渁mrywioldeb鈥 yn y modd y mae鈥檙 dyniaethau鈥檔 cael eu haddysgu mewn ysgolion, gan ychwanegu 鈥渕ewn gormod o achosion, roedd darpariaeth yn cynnwys diffyg cydlyniad, cydbwysedd a dyfnder.鈥
Aeth ymlaen i ddweud bod crefydd, gwerthoedd a moeseg 鈥測n arbennig wedi鈥檜 tangynrychioli鈥, a nodi bod 鈥渄iffyg dysgu proffesiynol penodol i鈥檙 pwnc yn cyfyngu ar ddatblygiad staff鈥.
Yn ogystal, roedd yr adroddiad yn nodi bod 鈥減rinder staff arbenigol priodol a gallu annigonol i fanteisio ar gyfleoedd cyfoethogi yn cael effaith negyddol ar brofiadau disgyblion.鈥
Yn ei datganiad, mynegodd Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru 鈥渂ryder difrifol鈥, gan ychwanegu bod y 鈥渃anfyddiadau鈥檔 cyflwyno darlun clir ac anesmwyth鈥.
Mae hefyd yn rhybuddio: 鈥淵n anochel, mae amser cwricwlwm cyfyngedig yn cyfyngu ar y dyfnder, y cydlyniad a鈥檙 uniondeb disgyblaethol y mae gan ddysgwyr hawl i鈥檞 profi. Mae arolygwyr hefyd yn sylwi nad yw dysgwyr yn cael eu cefnogi i ymgysylltu'n ystyrlon 芒 chymhlethdod.鈥
Mae adroddiad Estyn yn adleisio nifer o'r canfyddiadau a gyhoeddwyd mewn papur ymchwil gan Ganolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru yn 2024, a ganfu 鈥渉eriau systematig鈥. Roedd y rhain yn cynnwys 鈥渕aterion cydymffurfio 芒鈥檙 gyfraith鈥, y methiant i ddarparu 鈥渁dnoddau鈥 digonol, yn ogystal 芒 鈥渄iffygion addysgu鈥.
Datganiad gan Ganolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru ynghylch Adroddiad Estyn (11/02/26)
Fel y corff cenedlaethol sy鈥檔 cefnogi Astudiaethau Crefyddol a Chrefydd, Gwerthoedd a Moeseg, o ansawdd uchel yng Nghymru, mae Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru yn mynegi pryder difrifol ynghylch nifer o ganfyddiadau Estyn a gyhoeddwyd mewn adroddiad ar 11 Chwefror 2026, 鈥楧atblygu鈥檙 Maes Dysgu a Phrofiad Dyniaethau (MDPh)鈥, yn enwedig mewn perthynas 芒 Chrefydd, Gwerthoedd a Moeseg (CGM).
Yn y cyfnod cynradd, mae canfyddiadau Estyn yn cyflwyno darlun clir a phryderus, gydag arolygwyr yn nodi bod cynllunio ar gyfer CGM yn parhau i fod mewn cyfnod cynnar o ddatblygiad. Nodir: 鈥榊m mwyafrif yr ysgolion, roedd cynllunio ar gyfer CGM yn ei gamau datblygu cynnar. Yn gyffredinol, nid oedd ysgolion yn dyrannu llawer o amser i CGM yng nghwricwlwm dyniaethau鈥檙 ysgol鈥 (tudalen 4). Mae hyn yn adlewyrchu mwy nag amrywiad mewn ymarfer; mae鈥檔 arwydd o ymyleiddio parhaus pwnc statudol. Mae amser cwricwlaidd cyfyngedig yn cyfyngu鈥檔 anochel ar ddyfnder, cydlyniad ac uniondeb disgyblaethol y mae dysgwyr yn haeddu ei brofi.
Mae arolygwyr hefyd yn nodi nad yw dysgwyr yn cael eu cefnogi鈥檔 ddigonol i ymgysylltu鈥檔 ystyrlon 芒 chymhlethdod. Mae Estyn yn amlygu nad oedd digon o gyfleoedd i ddysgwyr ystyried y byd drwy lens ddisgyblaethol CGM a鈥檌 is-lensys (gan gynnwys, er enghraifft, safbwyntiau cysyniadol, cyd-destunol neu foesegol) (tud. 4). Mae hyn yn fater sylfaenol, gan fod CGM yn ddisgyblaeth academaidd benodol, nid yn unig yn faes thematig. Pan fo dulliau disgyblaethol yn wan, amddifadir dysgwyr o鈥檙 gallu dadansoddol, deongliadol a beirniadol y bwriedir i鈥檙 pwnc ei feithrin.
Rhaid cymryd o ddifrif gasgliad Estyn fod y sefyllfa hon, mewn rhai achosion, wedi 鈥榟ybu golwg arwynebol ar grefydd ac agweddau ysbrydol鈥 (tud. 4). Nid yw ymgysylltu arwynebol 芒 chredoau, gwerthoedd, hunaniaeth ac ystyr yn paratoi dysgwyr i ddeall realiti byw crefydd a chredoau athronyddol anghrefyddol yng Nghymru gyfoes. Gyda hyn, cyfeiriwn at ddulliau sydd, yn aml oherwydd pwysau amser neu bwysau cwricwlaidd, yn symleiddio traddodiadau cymhleth yn grynodebau byr. Er enghraifft, gall gwyliau crefyddol gael eu cyflwyno fel digwyddiadau unffurf heb archwilio amrywiaeth ar draws cymunedau a phrofiadau byw, neu gall crefyddau gael eu disgrifio fel rhai digyfnewid yn hytrach na rhai hanesyddol esblygol ac, ar brydiau, ddadleuol. Mewn sefyllfaoedd o鈥檙 fath, daw dysgwyr ar draws 鈥榗refydd鈥 fel rhestr o ffeithiau i鈥檞 cofio yn hytrach na ffyrdd byw, deinamig o wneud synnwyr o鈥檙 byd.
Yn y cyfnod uwchradd, mae鈥檙 pryderon yn symud o strwythur y cwricwlwm i brofiad y dysgwyr a dyfnder deallusol. Mae Estyn yn adrodd bod dysgwyr yn cael ychydig o gyfleoedd i ddyfnhau eu dealltwriaeth o gredoau crefyddol ac anghrefyddol. Mae hyn yn codi goblygiadau addysgol dwys, gan fod diffyg cyfleoedd parhaus ar gyfer dyfnder yn arwain at ddealltwriaethau tameidiog a gor-syml o fydolygon cymhleth.
Mae arolygwyr hefyd yn nodi culhau pryderus o safbwyntiau, gan gyfeirio at y 鈥榙iffyg cyfleoedd i ddisgyblion ddadansoddi ffynonellau hanesyddol ac ystyried nifer o safbwyntiau a dehongliadau鈥 (tudalen 5). Mewn cymdeithas amrywiol a lluosogaethol, mae鈥檙 cyfyngiad hwn yn annheg yn addysgol. Mae鈥檔 rhaid i CGM o ansawdd uchel alluogi dysgwyr i wynebu cymhlethdod, gwahaniaeth ac anghytundeb mewn ffyrdd sy鈥檔 meithrin meddwl beirniadol, deialog a myfyrdod gwybodus.
Mae鈥檙 canfyddiadau hyn yn tynnu sylw at bwysau systemig, gan gynnwys mynediad anghyfartal at ddysgu proffesiynol, canllawiau cwricwlaidd sy鈥檔 esblygu, amrywiaeth mewn hyder gydag arweinyddiaeth mewn CGM, a chymhlethdodau strwythurol cyflwyno鈥檙 pwnc o fewn y Maes Dysgu a Phrofiad Dyniaethau. Maent yn adlewyrchu patrymau a nodwyd yn flaenorol yn adroddiad 2024 Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru, a amlygodd y fath dan-gynrychiolaeth a diffyg datblygiad mewn CGM o fewn y Dyniaethau. Mae parhad y materion hyn yn pwysleisio presenoldeb gwendidau systemig sy鈥檔 gofyn am weithredu pendant a chynaliadwy.
Mae dirfawr angen cydnabod CGM fel pwnc deallusol gadarn, yn hanfodol yn addysgol, ac yn allweddol yn gymdeithasol. Nid mater o gydymffurfio 芒鈥檙 cwricwlwm yn unig yw cryfhau鈥檙 ddarpariaeth. Mae鈥檔 ganolog i ddibenion y Cwricwlwm i Gymru ac i ddatblygu dysgwyr sy鈥檔 gallu ymgysylltu鈥檔 feddylgar 芒 hunaniaeth, ystyr, gwerthoedd ac amrywiaeth.
Mae Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru yn galw am sylw brys a pharhaus i CGM ar draws y system addysg. Mae hyn yn gofyn am amser cwricwlaidd priodol, dulliau disgyblaethol sicr, dysgu proffesiynol ystyrlon, ac arweinyddiaeth sy鈥檔 cydnabod arwyddoc芒d academaidd a dinesig y pwnc.
Mae鈥檙 dystiolaeth yn glir. Mae鈥檙 canfyddiadau hyn yn amlygu pwysau systemig sy鈥檔 gofyn am weithredu ar y cyd gan Lywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, consortia rhanbarthol, arweinwyr ysgolion a darparwyr addysg gychwynnol athrawon er mwyn cryfhau dysgu proffesiynol, egluro canllawiau cwricwlaidd, a sicrhau arweinyddiaeth hyderus ar gyfer Crefydd, Gwerthoedd a Moeseg o fewn y Maes Dysgu a Phrofiad Dyniaethau. Mae鈥檙 angen am weithredu yn ddirfawr ac yn fater brys.
Cyfarwyddwyr Canolfan Genedlaethol Addysg Grefyddol Cymru yw Athro Lucy Huskinson, Dr Joshua Andrews, and Dr Gareth Evans-Jones