Ar drywydd gwyddau ucha鈥檙 byd
Gwyddau pen-bar yn hedfan : Llun gan Nyambayar BatbayarMae gwyddonwyr o Brifysgol 黑料不打烊 wedi datgelu
Gwyddau pen-bar yn hedfan : Llun gan Nyambayar BatbayarMae gwyddonwyr o Brifysgol 黑料不打烊 wedi datgelu gorchestion rhyfeddol y gwyddau sy鈥檔 medru hedfan uchaf yn y byd, ac mae ffrwyth eu hymchwil i鈥檞 gyhoeddi yn y cylchgrawn gwyddonol Americanaidd pwysig: Proceedings of the National Academy of Sciences.
Mae Dr Charles Bishop a Dr Lucy Hawkes, o Brifysgol 黑料不打烊, a th卯m rhyngwladol mawr o ymchwilwyr, wedi darganfod y gall gwyddau pen-bar (Anser indicus) hedfan i uchder o 6,000m mewn dim ond 8 awr wrth iddynt groesi mynyddoedd yr Himalaya. Byddai dringfa debyg mor ddwys a chyflym 芒 hynny鈥檔 lladd dringwr dynol heb gyfnod maith o ymgynefino 芒鈥檙 uchder. Mae鈥檙 gwyddau鈥檔 gwneud y daith hon bob gwanwyn wrth iddynt fudo o India i Ganolbarth Asia. Fe wnaeth y t卯m ddilyn mudiadau鈥檙 gwyddau hyn bob awr gan ddefnyddio tagiau lloeren GPS, ar 么l i rai o鈥檙 adar gael eu dal yn India, lle maent yn gaeafu, a Mongolia, lle maent yn magu. Yn yr astudiaeth a gyhoeddwyd, maent yn dangos y gall y gwyddau wneud y ddringfa hir mewn un ehediad. Hefyd, yn hytrach na disgwyl am wyntoedd ffafriol i helpu i鈥檞 cludo i fyny a dros yr Himalaya (fel y credid o鈥檙 blaen), maent yn disgwyl i鈥檙 gwyntoedd ostegu ac yna鈥檔 dringo dros y mynyddoedd pan mae鈥檔 gymharol dawel a heddychlon yn y nos ac yn gynnar yn y bore.
Haid o wyddau pen-bar : Llun gan Nyambayar Batbayar鈥淩ydym yn meddwl bod y gwyddau鈥檔 ymwybodol o beryglon ac yn ceisio鈥檜 hosgoi,鈥� meddai Dr Charles Bishop (Prif Ymchwilydd y project), 鈥済yda鈥檙 gwyntoedd ysgafnach yn y nos yn rhoi mwy o ddiogelwch iddynt a鈥檜 helpu i osgoi stormydd. Efallai bod yr adar yn ei chael yn haws hefyd i gadw efo鈥檌 gilydd a hedfan mewn ffurf benodol.鈥�
Gall hedfan yn gynnar yn y bore helpu鈥檙 gwyddau i fanteisio ar aer oerach a dwysach y bore, gan osgoi hedfan yn ystod cyfnod poethaf y dydd yn India.
鈥淐awsom ein rhyfeddu o weld y gwyddau鈥檔 llwyddo i ddringo fel hyn am oriau ar y tro,鈥� meddai Dr Lucy Hawkes. 鈥淩oedd yn rhyfeddol eu gweld yn gallu ymdopi 芒鈥檙 fath ymarfer caled mor uchel i fyny, heb s么n am y ffaith nad oeddent yn stopio am seibiannau rheolaidd yn ystod y dringfeydd, sy鈥檔 para am o leiaf saith awr dros yr Himalaya鈥�.
Bydd aer dwysach hefyd yn rhoi mwy o hwb i鈥檙 p诺er a gynhyrchir gan yr adenydd a hefyd gynyddu maint yr ocsigen sydd ar gael i鈥檙 adar. Mae astudiaethau ar aderyn tebyg, sef g诺ydd Brent (Branta bernicla), tra maent yn mudo rhwng Iwerddon a Chanada, wedi awgrymu bod eu gallu i ddringo wrth hedfan mor wael fel eu bod efallai'n glanio ar gap rhew enfawr yr Ynys Las (Greenland) a cherdded drosto yn hytrach na hedfan. Mae hyn yn gwneud i ymfudiad yr 诺ydd pen-bar ymddangos yn fwy rhyfeddol fyth ac mae鈥檙 athletwyr hynod hyn yn sicr yn dal y teitl o fudwyr uchaf y byd.
P芒r o wyddar pen-bar a'u cywion : Llun gan Nyambayar Batbayar鈥淢ae鈥檔 dal yn gwestiwn mawr faint yn uwch y gallai鈥檙 gwyddau hyn hedfan mewn gwirionedd,鈥� meddai鈥檙 Athro Pat Butler (Cyd-ymchwilydd ar y project o Brifysgol Birmingham), 鈥済an fod yr adar, yn synhwyrol ddigon, yn cadw鈥檔 weddol agos at y ddaear a ddim yn hedfan yn uwch nag oedd ei angen.鈥� Ar uchder o 5,500 m mae pwysau atmosfferig ac, felly, ddwysedd ocsigen, yn ddim ond hanner beth ydyw ar lefel y m么r. Yn agos at gopa mynydd Everest, gall amodau fod yn galetach fyth, gyda thymheredd yn bell o dan sero a phwysau rhannol ocsigen yn ddim ond y drydedd ran o鈥檙 hyn ydyw ar lefel y m么r. Mae pobl yn cael trafferth i gerdded hyd yn oed dros 7000m, felly mae鈥檔 ymddangos yn anhygoel bod y gwyddau mawr hyn yn gallu hedfan yn gryf ar uchderau lle na all hofrenyddion hedfan oherwydd yr aer tenau. Fodd bynnag, gwyddom fod y gwyddau pen-bar yn mudo'n flynyddol, gan ddringo o lefel y m么r a thros gadwyn fynyddoedd yr Himalaya mewn llai na diwrnod, a'u bod yn gwneud hynny heb unrhyw hyfforddiant neu ymgynefino ar gyfer yr ehediad.
Dyddiad cyhoeddi: 31 Mai 2011