Archeoleg fodern yn datgelu cyfrinachau Eliseg
Cloddio ger Colofn Eliseg yn ystod tymor cynharachBydd Prynhawn Agored rhwng 2-5 Ddydd Sadwrn 8 Medi yn rhoi cyfle i鈥檙 cyhoedd canfod mwy am waith cloddio o gwmpas Colofn Eliseg, heneb garreg o鈥檙 nawfed ganrif OC a saif ar dwmpath ger Abaty Glyn y Groes, Llangollen. Mae archeolegwyr o brifysgolion 黑料不打烊 a Chaer yn cychwyn trydydd dymor o gloddio ar y safle rhwng 26 Awst -16 Medi 2012
Mae Project Eliseg yn defnyddio dulliau archeolegol modern i ymchwilio i鈥檙 twmpath y saif y Golofn arno a鈥檙 cyffiniau ddatgelu mwy am y Golofn, a hefyd am y twmpath neu鈥檙 鈥榗rug鈥� y saif arno.
Meddai鈥檙 Athro Nancy Edwards, o , Prifysgol 黑料不打烊; 鈥淧rif amcan y project yw cyrraedd gwell dealltwriaeth am y gofeb ddirgel hon a sut y鈥檌 defnyddiwyd ac ail-ddefnyddiwyd dros amser.鈥�
Mae Colofn Eliseg, oedd yn groes garreg dal i ddechrau, yn dal i fod yn dirnod trawiadol. Dim ond rhan o baladr crwn y groes sydd ar 么l erbyn hyn, wedi ei osod o fewn ei sylfaen wreiddiol. Bu unwaith arysgrif Ladin hir i鈥檞 gweld ar y groes, yn dweud iddi gael ei chodi gan Gyngen, tywysog teyrnas Powys a fu farw yn 854 O.C., er cof am ei hen daid, Eliseg a oedd wedi hel y Saeson o鈥檙 wlad. Erbyn heddiw mae bron yn amhosib gweld yr arysgrif. Saif y golofn ar dwmpath na wyddys ei oed na鈥檌 phwrpas. Erbyn diwedd yr ail ganrif ar bymtheg nid oedd y Golofn yn sefyll mwyach ond cofnodwyd yr arysgrif oedd wedi ei difrodi gan yr hynafiaethydd enwog o Gymru Edward Lhuyd. Cloddiwyd y twmpath yn 1773 gan y tirfeddiannwr lleol Thomas Lloyd ac yn 么l y s么n daethpwyd o hyd i gist garreg yn cynnwys ysgerbwd. Ailgodwyd y Golofn hefyd. Cofnodwyd y digwyddiad mewn ail arysgrif ar y paladr. Ond nid yw鈥檙 safle erioed wedi bod yn destun ymchwiliad archeolegol modern.
Canlyniad y tymor cyntaf o gloddio yn 2010 oedd adnabod mai Carnedd Oes Efydd Gynnar oedd y twmp. Datgelwyd carnedd o gerrig, a awgrymir i fod yn garnedd palmant Oes Efydd Gynnar gyda ffos hynafiaethol o鈥檙 cloddio yn y ddeunawfed ganrif wedi cloddio mewn iddo yn Ffos A. Hwn oedd canolbwynt gwaith cloddio 2011. Symudwyd yr aflonyddu a achoswyd gan y gwaith cloddio hynafiaethol a鈥檙 darnau crochenwaith 脭l-ganoloesol oedd ynddo. Archwiliwyd yn rhannol y twmpath na archwiliwyd o鈥檙 blaen, a oedd yn y ffos yma. Datgelodd hyn beth oedd, mae鈥檔 debyg, yn fedd cist hir o鈥檙 Canol Oesoedd Cynnar, yn ogystal 芒 thystiolaeth yn awgrymu bod amlosgiadau wedi鈥檜 claddu yno yn ystod yr Oes Efydd. Hyn fydd canolbwynt y gwaith cloddio yn 2012.
Mae Project Eliseg o dan gyfarwyddyd yr Athro Nancy Edwards a Dr Gary Robinson o Brifysgol 黑料不打烊 ynghyd 芒鈥檙 Athro Dai Morgan Evans a鈥檙 Athro Howard Williams o Brifysgol Caer. Mae鈥檙 gymuned yn cymryd rhan bwysig yn y project, dan arweiniad Amgueddfa Llangollen. Noddir y project gan Gymdeithas Hynafiaethwyr Llundain, y Gymdeithas Cynhanesyddol, y Gymdeithas Archaeoleg Cambria a Sefydliad Astudiaethau Canoloesol a Modern Cynnar (Prifysgolion 黑料不打烊 ac Aberystwyth), Prifysgol 黑料不打烊 a Phrifysgol Caer.
Ewch at neu gwyliwch yn 2011:
Dyddiad cyhoeddi: 22 Awst 2012