Archwilio鈥檙 berthnas dymhestlog yr oedd Margaret Thatcher yn ei rhannu 芒 Chymru
Ar raglen newydd ar Radio Wales, bu'r hanesydd o Fangor, Dr Andrew Edwards (Deon Coleg y Celfyddydau a鈥檙 Dyniaethau) yn archwilio鈥檙 berthnas dymhestlog yr oedd Margaret Thatcher yn ei rhannu 芒 Chymru.
Mae diddordeb mewn dylanwad Thatcheriaeth ar Gymru wedi cyflymu ers marwolaeth 鈥榊 ddynes haearn鈥� yn Ebrill 2013, a chreda Dr Edwards mai nawr yw鈥檙 amser i werthuso鈥檙 etifeddiaeth Thatcheraidd yng Nghymru:
鈥淩oedd Margaret Thatcher yn enghraifft glasurol o鈥檙 gwleidydd 鈥榤armite鈥�. Er nad oedd fawr ddim hoffter ohoni ym mr枚ydd diwydiannol Cymru 鈥� gyda Streic y Gl枚wyr 1984/85 yn cael ei weld fel ergyd drom i gymunedau鈥檙 Cymoedd yn enwedig 鈥� mae鈥檔 bryd adolygu nifer o agweddau o鈥檌 phrif-weinidogaeth.
鈥淵n groes i鈥檙 gred boblogaidd, nid oedd Cymru鈥檔 ardal gwbl hesb i Geidwadwyr yn ystod y 1980au: mewn gwirionedd, yn Etholiad Cyffredinol 1983 cynyddodd y blaid ei nifer o Aelodau Seneddol i 14, ffigwr digynsail iddynt yn y Gymru fodern. Felly, yn ogystal 芒 thrafod teimladau gwrth-Thatcheraidd ffyrnig, bydd fy rhaglen hefyd yn ystyried pam fod ei pholis茂au mor boblogaidd ymysg rhai o etholwyr Cymru.鈥�
Yn eironig, efallai mai etifeddiaeth bennaf Margaret Thatcher yng Nghymru oedd y bleidlais 鈥榠a鈥� yn refferendwm datganoli 1997 鈥� rhywbeth mae鈥檙 Dr Edwards yn ei brocio yn yr ymchwil ar gyfer ei gyfrol Thatcher鈥檚 Wales. Fel y dywed Dr Edwards:
鈥淭ra nad oes dwywaith fod camau pwysig wedi鈥檜 cymryd gan lywodraethau Thatcher i gryfhau statws yr iaith Gymraeg, roedd hi鈥檔 hollol wrthwynebus i ddatganoli. Fodd bynnag, yn ddiarwybod 鈥� fel y mae rhai o fy nghyfweliadau ar gyfer y rhaglen yn awgrymu 鈥� gwnaeth ei r么l fel 鈥榞elyn cyffredin鈥� i sosialwyr a chenedlaetholwyr yng Nghymru yn ystod y 1980au ddatganoli yn opsiwn llawer mwy atyniadol i nifer a bleidleisiodd 鈥榥a鈥� yn 1979.鈥�
Mae Dr Edwards yn addysgu modiwl o鈥檙 enw Prydain Thatcher yn yr Ysgol Hanes, Hanes Cymru ac Archaeoleg, ac mae鈥檔 trafod agweddau o Thatcheriaeth gyda rhai o鈥檌 fyfyrwyr yn ystod y rhaglen. Fel y noda Peter Davies, myfyriwr PhD:
鈥淭eimlaf fel rhywun a gafodd ei eni yn y 1990au y gallaf edrych ar deyrnasiad Thatcher yn fwy pwyllog. Gallaf werthfawrogi ei chryfderau fel arweinydd, tra ar yr un pryd gydnabod fod nifer o gymunedau Cymreig wedi profi proses of chwalfa yn ystod y 1980au.鈥�
Mae gwleidyddion ac actifyddion amlwg yn cael eu cyfweld gan Dr Edwards ar y rhaglen, gan gynnwys: Canghellor Prifysgol 黑料不打烊 a chyn-arweinydd Plaid Cymru, yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas; yr actifydd iaith Toni Schiavone; Glyn Davies, AS Ceidwadol Trefaldwyn; a chyn AS Llafur Alyn a Dyfrdwy, Barry Jones.
Darlledwyd Thatcherism and Wales fel rhan o gyfres Histories of Wales ar Radio Wales ar Ionawr 2il 2014. Gellir gwrando ar y rhaglen ar y ddolen hon:
Dyddiad cyhoeddi: 2 Ionawr 2014