Banciau Bwyd ar gynnydd yng Nghymru
Bellach mae gan Gymru 157 banc bwyd, yn cefnogi pobol mewn peryg o beidio 芒 gallu bwydo鈥檜 hunain a鈥檜 teuluoedd (data a gasglwyd Gorffennaf 2015), o gymharu ag 16 yn 1998.
Daw鈥檙 ystadegau newydd hyn o broject ymchwil gan David Beck, myfyriwr PhD Gwyddorau Cymdeithas ym Mhrifysgol 黑料不打烊.
Mae鈥檙 cynnydd yn nifer y banciau bwyd yng Nghymru yn debyg iawn i鈥檙 sefyllfa yn Lloegr.
Meddai Dr Hefin Gwilym, darlithydd mewn Polisi Cymdeithasol ym Mangor:
鈥淢ae鈥檙 cynnydd yn nifer banciau bwyd wedi ei sbarduno gan fesurau diwygio lles a pholis茂au llymder, yn arbennig ers cyflwyno Deddf Diwygio Lles 2012.鈥�
Y Trussell Trust yw鈥檙 鈥榙arparwr鈥� banciau bwyd mwyaf - ond yn ychwanegol at y banciau bwyd hyn mae rhwydwaith answyddogol o fanciau bwyd bach ac annibynnol 鈥� yn aml yn cael eu cynnal gan wirfoddolwyr sy鈥檔 eu trefnu eu hunain drwy elusennau bychain, sefydliadau, capeli, eglwysi neu sefydliadau crefyddol eraill.
Tan nawr, nid oes unrhyw ymchwil wedi cael ei wneud i weld faint o fanciau bwyd sydd yng Nghymru a pha bryd y bu iddynt gynyddu mewn nifer.
Mae David Beck wedi bod yn casglu gwybodaeth am fanciau bwyd, yn lle maen nhw a pha bryd y鈥檜 sefydlwyd ac mae ganddo ganlyniadau syfrdanol.
Roedd yna chwe banc bwyd annibynnol yng Nghymru rhwng 1998-2010 鈥� ond bu cynnydd o 616% yn y pum mlynedd nesaf hyd Orffennaf 2015, pan ddaethpwyd o hyd i 43 banc bwyd annibynnol.
Cynyddodd saith banc bwyd y Trussell Trust i 36 yn ystod yr un cyfnod. Roedd gan yr elusen dri banc bwyd dibynnol yn y cyfnod tan 2010, a bellach mae ganddynt 78: cynnydd o 2,500%.
Mae ymchwil David yn cadarnhau bod sancsiynau budd-daliadau yn cael effaith andwyol ac yn gyrru pobol i ddibynnu ar fanciau bwyd er mwyn bwydo鈥檙 teulu. Mae鈥檙 cynnydd yn niferoedd banciau bwyd yn dilyn trywydd y mesurau llymder ers y gyllideb ddiwethaf. Mae鈥檙 rhain wedi gweld nifer uwch o bobl yn troi at fanciau bwyd, gyda鈥檙 niferoedd uchaf o bobl yn troi atynt o amgylch y Nadolig ac ym mis Medi pan mae鈥檙 angen i brynu gwisgoedd ysgol newydd yn draul ychwanegol ar gyllideb rhai teuluoedd.
Mae鈥檙 gronfa ddata newydd hefyd wedi datgelu nad ffenomen ddinesig yn unig yw鈥檙 Banciau Bwyd: yn annisgwyl, efallai, mae鈥檙 un gwasanaeth i鈥檞 gael yng nghefn gwlad Cymru. Mae banc bwyd teithiol yn gwasanaethu poblogaeth wasgaredig Ynys M么n, er enghraifft, yn cyflenwi bwyd i deuluoedd a fyddai, o bosibl, yn cael trafferth cyrraedd banc bwyd oherwydd costau teithio uchel a phrinder trafnidiaeth gyhoeddus.
鈥淏eth bynnag eich barn ar fanciau bwyd, eu bod yn rhwyd ddiogelwch y tu draw i鈥檙 wladwriaeth les, ac yn bethau i鈥檞 croesawu fel enghraifft o鈥檙 Gymdeithas Fawr ar ei gorau, neu鈥檔 hanfod anffortunus 鈥� mae鈥檔 dda eu bod yn darparu rhwyd ddiogelwch, ond byddai鈥檔 well pe na bai eu hangen o gwbl,鈥� meddai David Beck.
Yn 么l Dr Hefin Gwilym:
鈥淢ae Banciau Bwyd yn ennill eu plwyf ac yn wahanol i鈥檙 cysyniad cyfarwydd o鈥檙 wladwriaeth les wrth i ddarpariaethau lles gael eu preifateiddio neu gael eu rhoi yng ngofal teuluoedd a chymunedau ar sail wirfoddol.鈥�
Dywed Dr Hefin Gwilym hefyd nad yw鈥檙 cynnydd mewn banciau bwyd yng Nghymru yn syndod gan fod lefelau tlodi yng Nghymru wedi aros yn siomedig o uchel ar oddeutu 23%. Mae Cymru鈥檔 ymddangos fel pe bai hi鈥檔 gwneud yn waeth na rhanbarthau cyfatebol yn Lloegr, fel y gogledd ddwyrain, o ran mynd i鈥檙 afael 芒 thlodi.
Yn ei ymchwil, canfu David Beck nad oedd defnyddwyr banciau bwyd yn eu hystyried eu hunain yn dlawd, o angenrheidrwydd, er eu bod yn byw o dan y llinell dlodi. Wrth holi pobl am eu defnydd o Fanciau Bwyd, roedd yr ymatebwyr yn aml yn adnabod pobl a oedd yn dlotach neu鈥檔 waeth eu byd na nhw鈥檜 hunain. Mae hyn yn digwydd yn benodol pan mae cymunedau cyfain wedi cael eu heffeithio 鈥� gellir dehongli hyn fel 鈥榞wytnwch鈥� neu fel bod tlodi鈥檔 cael ei normaleiddio.
Un cwestiwn diddorol sy鈥檔 codi o ganfyddiadau David Beck yw a fyddai pethau鈥檔 wahanol petai lles a nawdd cymdeithasol wedi eu datganoli i Gymru. Mae nawdd cymdeithasol o dan reolaeth Whitehall ar hyn o bryd.
Meddai Catherine Williams, Rheolwr Gweithredol BANC BWYD CAERDYDD:
鈥淢ae Banc Bwyd Caerdydd wedi parhau i weld cynnydd yn nifer y bobl sy鈥檔 cael trafferth cael dau ben llinyn ynghyd. Mae鈥檙 galw am wasanaethau鈥檙 banc bwyd yn para鈥檔 uchel, gyda dros 4,500 o barseli bwyd wedi鈥檜 rhannu ers Ebrill 2015, gan ddarparu bwyd i 4,400 o blant. Rydym wedi cynyddu ein canolfannau dosbarthu yn y ddinas o bump i chwech ac yn gobeithio ychwanegu un y flwyddyn am y tair blynedd nesaf. Yr unig reswm dros ein gallu i ymateb i鈥檙 lefel yma o alw yw haelioni ein partneriaid, boed yn eglwysi, gwirfoddolwyr neu roddwyr. Gyda鈥檜 cymorth nhw rydym yn gobeithio parhau i ddarparu rhwyd ddiogelwch angenrheidiol i bobl yn ystod y cyfnodau pan fo angen cymorth arnynt.鈥�
Meddai Carl Owen, Swyddog Cynhwysiant Ariannol gyda Cymunedau'n Gyntaf M么n:
鈥淵r hyn yr ydym yn ei weld wrth i gymunedau cyfan wynebu caledi yw cwymp yn nifer y rhoddion. Gyda hyn mewn golwg, rydym wedi sefydlu rhwydwaith a phartneriaeth ymhlithy banciau bwyd ar Ynys M么n er mwyn i ni rannu adnoddau ac arferion da. Rydym angen codi ymwybyddiaeth o鈥檙 banciau bwyd a chreu ffyrdd newydd i bobol allu cyfrannu fel ein bod yn medru parhau i ddarparu鈥檙 gefnogaeth sydd ei hangen yn ein cymunedau.鈥�
Ar 21 Mawrth, bydd Prifysgol 黑料不打烊 yn cynnal cynhadledd ar y defnydd o Fanciau Bwyd yng Nghymru. Mae'r manylion yma.
Dyddiad cyhoeddi: 14 Mawrth 2016