Castell Gwrych: lleoliad hanesyddol I鈥檓 a Celebrity鈥�
I nodi dechrau cyfres 2020 o I鈥檓 a Celebrity 鈥� Get Me Out of Here! yng Nghastell Gwrych yn Abergele, mae Prifysgol 黑料不打烊 yn mynd ati i dynnu sylw at rywfaint o hanes y castell.
Dr Shaun Evans o Ysgol Hanes, Athroniaeth a Gwyddorau Cymdeithas Prifysgol 黑料不打烊 sy'n darparu'r cefndir:
鈥淐afodd Castell Gwrych ei adeiladu fel ffug-gastell Gothig enfawr rhwng 1810 a 1825 gan Lloyd Bamford-Hesketh (1788-1861) er cof am ei fam Frances Lloyd a'u cyndeidiau.
Roedd y teulu Lloyd, neu Llwyd, 芒 chysylltiad 芒'r ardal ers cenedlaethau, gan fyw mewn plasty o'r enw Plas yn Gwrych. Roeddent yn deulu bonedd, neu uchelwyr, a fu yn yr ardal ers cenedlaethau ac roedd ganddynt gryn dipyn o ddylanwad yn lleol. Yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth mae casgliad o gofnodion yn ymwneud 芒 hanes y teulu Lloyd a'u hyst芒d. Mae llawysgrifau o'r unfed ganrif ar bymtheg a'r ail ganrif ar bymtheg sy鈥檔 olrhain achau eu llinach a chop茂au o gerddi mawl a gyfansoddwyd gan rai o feirdd yr uchelwyr.
Aeth Lloyd Bamford-Hesketh ati i ymfalch茂o yn y dreftadaeth Gymreig hon yn ei Gastell newydd trwy gomisiynu ffenestri lliw ar gyfer prif fynedfa'r t欧 yn cynnwys arfbeisiau pum brenhinllwyth Cymru a phymthecllwyth Gwynedd.
Engrafiad o'r Bedwaredd ganrif ar bymtheg o Gastell Gwrych a'r ardal o'i amgylch.O dan berchnogaeth y Bamford-Heskeths a Winifred, Iarlles Dundonald (1859-1924), daeth Castell Gwrych yn ddatganiad pensaern茂ol amlwg yn nhirwedd gogledd Cymru. Erbyn yr 1870au roedd yr yst芒d o amgylch y castell yn fwy na 3,400 erw, ac yn cael dylanwad sylweddol ar y gymdeithas yn lleol, ar fywyd cymunedol ac economaidd Abergele a'r cyffiniau.
Fel yn achos llawer o blastai ac ystadau eraill yng Nghymru, bu鈥檙 ugeinfed ganrif yn gyfnod o newid mawr i Gastell Gwrych, wrth i鈥檙 yst芒d gael ei chwalu ac i gynnwys y t欧 gael eu gwerthu. Yn ystod yr ail ryfel byd bu Castell Gwrych yn gartref i gr诺p o 200 o ffoaduriaid Iddewig fel rhan o鈥檙 rhaglen Kindertransport. Yn ddiweddarach datblygodd yn atyniad amlwg i ymwelwyr, cafodd ei ddefnyddio fel canolfan hyfforddi gan y pencampwr bocsio Randolph Turpin a鈥檌 ddefnyddio i gynnal gwleddoedd canoloesol a thwrnameintiau ymwanu, rasys beic modur ac mae sw wedi bod yno hyd yn oed! 鈥�
Serch cael ei restru fel safle treftadaeth pwysig, o ddiwedd y 1980au adfeiliodd y safle鈥檔 gyflym a chafodd ei fandaleiddio鈥檔 ddrwg. Fodd bynnag, dros y blynyddoedd diwethaf bu ymdrechion gan Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Gwrych (https://www.gwrychcastle.co.uk/) i achub ac adfer y Castell ac mae鈥檙 gwaith hwnnw鈥檔 cael ei arwain gan un o raddedigion yr ysgol Hanes, Mark Baker. Gobeithiwn y bydd y berthynas newydd gyda I鈥檓 a Celebrity yn rhoi hwb sylweddol i'r ymdrechion hynny.鈥�
Ychwanegodd Shaun:
鈥淢ae ffilmio I鈥檓 a Celebrity yng Nghastell Gwrych yn newyddion gwych i'r rhanbarth. Bydd y Castell yn cynnig lleoliad gwych ar gyfer y sioe: dwi鈥檔 edrych ymlaen yn arw i weld sut maen nhw'n defnyddio'r amgylchedd hanesyddol ac i weld sut y bydd y cyllid yn cael ei fuddsoddi yn y rhaglen adfer. Ond yr un mor bwysig, mae鈥檔 gyfle gwych i arddangos Gogledd Cymru ar ei orau - cyfoeth ein diwylliant, ein hanes a鈥檔 treftadaeth, ein tirweddau a'n cymunedau. O wneud hyn yn iawn mae cyfle i sicrhau buddion parhaol i'r rhanbarth. 鈥�
Shaun yw Cyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil Ystadau Cymru, sef canolfan ymchwil sydd wedi'i lleoli ym Mhrifysgol 黑料不打烊 a sefydlwyd i ddadansoddi hanes ystadau megis yst芒d Gwrych. Aeth ati i esbonio beth yw arwyddoc芒d ystadau o鈥檙 fath:
鈥淥 ddiwedd y canoloesoedd hyd at ddechrau'r ugeinfed ganrif roedd Cymru i raddau helaeth yn glytwaith o ystadau, a oedd yn amrywio'n fawr o ran eu maint, eu cymeriad a'u cyfansoddiad. Mae llefydd fel Castell Gwrych yn bwysig iawn er mwyn deall hanes Cymru, o natur tirwedd a phensaern茂aeth, i hanes noddwyr beirdd a cherddorion. Cafodd yr ystadau hyn a'u perchnogion ddylanwad mawr ar gymdeithas, sy'n golygu eu bod hefyd yn bwysig iawn er mwyn deall hanes ein cymunedau: y cenedlaethau o bobl sydd wedi byw a gweithio yn yr ystadau."
Mae ffilmio I鈥檓 a Celebrity yng Nghastell Gwrych yn tanlinellu pa mor gyfoethog yw amgylchedd hanesyddol y rhanbarth. Mae Castell Gwrych yn safle treftadaeth rhestredig Gradd 1 ac yn 'enghraifft fawr a godidog o blasty castellog rhamantus; mae鈥檔 arbennig o bwysig oherwydd ei gyfansoddiad Pictiwr茅sg ysblennydd a helaeth, ac mae鈥檔 un o'r enghreifftiau gorau o'i gyfnod ym Mhrydain.鈥欌��
Ychwanegodd:
鈥淒an ni mor ffodus ym Mhrifysgol 黑料不打烊 bod cymaint o amrywiaeth o safleoedd a thirweddau treftadaeth ddiwylliannol ar garreg y drws. Mae hyn wir yn cyfoethogi'r rhaglenni gradd hanes yr ydyn yn eu cynnig ym Mangor. Mewn amgylchiadau arferol, mae gallu ymweld 芒'r safleoedd hyn a'u defnyddio, yn ogystal 芒'n harchifau a'n hamgueddfeydd gwych, yn cyfrannu rhywbeth arbennig iawn at y profiad addysgu a dysgu ym Mangor."
I ddysgu mwy am astudio Hanes ym Mangor ewch i: /history-philosophy-and-social-sciences/index.php.cy
Dyddiad cyhoeddi: 13 Tachwedd 2020