Cyswllt coll 黑料不打烊 芒 choncro Everest
Charles EvansWrth inni gyrraedd 60 mlwyddiant concro Everest gan d卯m a arweiniwyd gan bobl o Brydain, mae鈥檔 ddiddorol cofio cyswllt 黑料不打烊 芒鈥檙 digwyddiad dramatig hwn.
Roedd Charles Evans yn 35 oed pan ddaeth yn Ddirprwy Arweinydd ar daith enwog John Hunt ym 1953 Everest. Wedi鈥檌 eni gwta ddeufis ar 么l i鈥檞 dad golli ei fywyd ar faes y gad yn y Rhyfel Byd Cyntaf, tyfodd Charles gyda鈥檌 fam, Edith, yn Nerwen ger Corwen yng Ngogledd Cymru. Roedd yn Gymro uniaith hyd nes ei fod yn 6 blwydd oed, ond yn Lloegr yn bennaf y cafodd ei addysg 鈥� yn gyntaf yn Ysgol Amwythig, ac yna yn Rhydychen, lle astudiodd Feddygaeth. A鈥檌 ddiddordeb mewn mynydda wedi鈥檌 annog gan Feistr yn Ysgol Amwythig, ymunodd 芒 Chlwb Mynydda Prifysgol Rhydychen, ac roedd wedi dringo鈥檙 Alpau erbyn 1939, yn ogystal 芒 mynyddoedd yng Nghymru, yr Alban ac Iwerddon. Ar 么l ymgymhwyso, a gwasanaethu ym Myrma yng nghorfflu meddygol y fyddin, symudodd i Lerpwl, i fod yn Gofrestrydd Llawfeddygol.
Fodd bynnag, y mynyddoedd oedd ei gariad cyntaf, ac ymunodd 芒 Chlwb y 鈥榃ayfarers鈥� yn Lerpwl a chael ei ethol i Glwb yr 鈥楢lpine鈥� ym 1948. Buan yr enillodd enw da iawn fel mynyddwr, gan gymryd rhan mewn teithiau i Fynyddoedd Himalaia 鈥� i Annapurna (1950), Deo Tibba (1951) a Cho Oyu (1952). Yn ddyn tawel a phreifat, ymddangosai fel pe bai鈥檔 pelydru nerth a dewrder. Nid syndod oedd iddo gael ei ddewis yn Ddirprwy Arweinydd ar y daith i Everest. Ymhen llawer o flynyddoedd, ysgrifennodd Michael Westmacott, un o d卯m Everest, fod ei arweinyddiaeth yn ddiymhongar ond yn feistrolgar.
Cafwyd sawl taith i Everest yn y 1920au a鈥檙 1930au, a George Mallory wedi diflannu am byth ar un ohonynt, ym 1924, i eira a niwl y mynyddoedd. Fodd bynnag, gwnaeth taith 1953 hanes. Tua diwedd Mai 1953, bron i fis ar 么l sefydlu鈥檙 Gwersyll Cychwyn, cyrhaeddodd y t卯m Fwlch y De 鈥� ar 26,000 o droedfeddi ac, ar 么l croesi rhew ac eira peryglus, roedd hon yn gamp o bwys mawr. Y pryd hynny y dewisodd Hunt ddau d卯m i fynd ymlaen at y copa. Charles Evans a Tom Bourdillon roddodd y cynnig cyntaf, ar 26 Mai 1953. Pan oeddent o fewn 300 troedfedd i鈥檙 copa, cymerodd Evans y penderfyniad tyngedfennol i droi鈥檔 么l oherwydd diffyg ar yr offer ocsigen. Ymhen deuddydd, rhoddodd Edmund Hillary a Tensing Norgay ail gynnig arni 鈥� ac am 11.30am ar 29 Mai, hwy oedd y bobl gyntaf i gyrraedd y copa uchaf ar y ddaear.
Charles Evans (chwith) ac Edmund Hillary.Hon oedd oes aur mynydda, a phan dorrodd y newydd bedwar diwrnod yn ddiweddarach, cafodd anferth o gyhoeddusrwydd ar draws y byd 鈥� nid yn wahanol iawn i鈥檙 effaith a gafodd y glaniad ar y lleuad ym 1969. Cael eu croesawu fel arwyr oedd hanes t卯m Everest pan ddychwelsant i Lundain. Urddwyd Hillary a Hunt yn farchogion a chafodd Tensing Fedal Si么r. Cynhaliwyd derbyniadau ym Mhalas Buckingham, yn Lancaster House ac mewn mannau eraill. Anrhydeddwyd y mynyddwyr lle bynnag yr aethant 鈥� ac eithrio Charles Evans, na ddychwelodd ar ei union i Lundain ond, yn hytrach, ac mewn modd nodweddiadol ohono鈥檌 hun, ymadael yn dawel am Nepal i wneud mwy o ddringo. 鈥淔yddai dim gwahaniaeth gen i gael parti fy hun鈥�, ysgrifennodd at ffrind ar y pryd, 鈥渙nd byddai鈥檔 well gen i fod ar y mynyddoedd.鈥�
Y flwyddyn ddilynol, arweiniodd Evans d卯m i gopa Kangjenchunga, y trydydd copa i鈥檙 uchaf ar Fynyddoedd Himalaia, sef, yn 么l Jim Perrin, y gamp fwyaf gan fynyddwyr o Brydain yn y ddegawd, o bosibl. Fodd bynnag, taith gan ddau ddyn i Annapurna IV ym 1957 fyddai taith olaf Charles Evans. Ym 1958, rhoddodd y gorau i feddygaeth i ddod yn Brifathro ar y Brifysgol ym Mangor (鈥楥oleg Prifysgol Gogledd Cymru鈥� fel yr oedd ar y pryd) 鈥� penodiad annisgwyl ar lawer i ystyr. Tua鈥檙 un adeg, dechreuodd ei alluoedd corfforol ddirywio; cafodd ddiagnosis o sglerosis ymledol ac, o fewn ychydig flynyddoedd yn unig iddo ymgymryd 芒鈥檌 swydd, roedd yn defnyddio cadair olwyn yn gyson.
Deuai Charles Evans yn Llywydd ar Glwb yr 鈥楢lpine鈥� o 1967 hyd at 1970, ac urddwyd ef yn farchog ym 1969 ond, ac yntau ond yn 40 oed, roedd ei ddyddiau fel mynyddwr ar ben.
Gan Dr David Roberts
Cofrestrydd
Dyddiad cyhoeddi: 28 Mai 2013