黑料不打烊

Difodd goleuadau ym Mangor

Gan gydweithredu ag Artes Mundi, bydd 14-18NOW, y rhaglen ddiwylliannol ar gyfer Dathliadau Canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, yn cyflwyno Traw, gwaith celfyddydol awyr agored o bwys ym Mangor gan Bedwyr Williams, un o brif artistiaid gweledol Cymru, fel rhan o LIGHTS OUT, digwyddiad a gynhelir ar draws y DU ar 4 Awst 2014 i nodi canmlwyddiant dechrau鈥檙 Rhyfel Byd Cyntaf.     

Ar 4 Awst 2014, o 10pm tan 11pm, cyflwynir gosodiad fideo a sain Williams, ar raddfa fawr, ar safle Porth Coffa Gogledd Cymru, 黑料不打烊, lle ceir enwau mwy na 8,500 o filwyr, morwyr ac awyrenwyr o siroedd Gogledd Cymru, a gwympodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Y Porth Coffa fydd ar ganol y llwyfan o flaen delweddau a deflir oddi ar y Porth hyd at wal enfawr Canolfan Celfyddydau ac Arloesi newydd Prifysgol 黑料不打烊 sy鈥檔 ei wynebu, gan greu cyswllt rhwng aberthau鈥檙 gorffennol a gobeithion y dyfodol.

Can ddefnyddio lluniau a gafwyd yn archif Cymru 1914, mae Williams wedi creu dilyniant o ddelweddau o berson茅l lleol, yn filwrol ac yn sifil, a brofodd effaith y Rhyfel Byd Cyntaf. Heb gynnwys unrhyw lifrai na chyfeiriadau at reng, mae鈥檙 delweddau o wynebau wedi鈥檜 tocio yn dadlennu rhywfaint o bersonoliaeth yr unigolion a鈥檜 haberth personol mewn rhyfel lle mesurwyd marwolaethau mewn miliynau.  

鈥�Ergyd鈥� yw ystyr y gair 鈥楾谤补飞鈥� yn y cyswllt hwn. Mae trac sain atseiniol, sy鈥檔 troi o gylch s诺n tician cloc wedi鈥檌 arafu, yn sylfaenol i鈥檙 gwaith, a bydd y s诺n i鈥檞 deimlo, yn ogystal 芒鈥檌 glywed, ar draws y ddinas. 

Wrth roi sylwadau ar y project, dywedodd Bedwyr Williams, 鈥淧an oeddwn yn fyfyriwr celf ifanc, cerddais heibio鈥檙 porth coffa ym Mangor lawer o weithiau, a rhaid imi gyfaddef na roddais ryw lawer o feddwl iddo.  Ers imi weithio ar y project hwn, ni fyddaf fyth yn gallu cerdded heibio鈥檙 lle hwn eto heb feddwl am y bywydau a gollwyd yn ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf.鈥�

Mewn digwyddiad trawiadol sydd i鈥檞 gynnal ar draws y DU, mae LIGHTS OUT yn wahoddiad i bawb ddiffodd eu goleuadau o 10pm tan 11pm ar 4 Awst, gan adael un golau neu gannwyll yn unig ymlaen er mwyn rhannu myfyrdodau.    Gall pobl gymryd rhan ym mha ffordd bynnag y dewisant, a chyda pha feddyliau bynnag a fo ganddynt yngl欧n 芒鈥檙 union adeg yr ymunodd gwledydd Prydain 芒鈥檙 Rhyfel Byd Cyntaf, ganrif yn union yn 么l. P鈥檜n a fyddont yn eu cartrefi neu鈥檔 dystion i鈥檙 digwyddiadau LIGHTS OUT niferus sydd i鈥檞 cynnal o gwmpas y wlad, bydd pobl yn ymuno ar gyfer profiad torfol na fu mo鈥檌 debyg erioed.

Daw鈥檙 ysbrydoliaeth ar gyfer LIGHTS OUT o sylw enwog a roddwyd ar noswyl dechrau鈥檙 rhyfel gan yr Ysgrifennydd Tramor ar y pryd, Syr Edward Grey: 鈥�Mae鈥檙 lampau鈥檔 cael eu diffodd ar draws Ewrop; ni fyddwn yn eu gweld yn goleuo eto yn ystod ein hoes ni.鈥� Cyhoeddodd Prydain ryfel yn erbyn yr Almaen ar 4 Awst 1914, a hynny鈥檔 arwain at un o gyfnodau tywyllaf ein hanes.

Disgwylir i filiynau o bobl gymryd rhan, ac mae cannoedd o awdurdodau lleol, adeiladau eiconig, sefydliadau cenedlaethol, yn cynnwys y BBC a鈥檙 Lleng Brydeinig Frenhinol, cynghorau plwyf ac addoldai eisoes wedi addo eu cefnogaeth. Bydd tirnodau eiconig, megis Goleuadau Blackpool, Tai鈥檙 Senedd, Project Eden, Amgueddfa Ryfel yr Ymerodraeth 鈥� cangen y Gogledd, a Phont y T诺r yn diffodd eu goleuadau; mae鈥檙 Lleng Brydeinig Frenhinol wedi lansio ymgyrch i oleuo miliwn o ganhwyllau o gwmpas cofebion rhyfel ar draws y wlad, a bydd cynyrchiadau theatr a draws y DU, yn cynnwys War Horse, yn tywyllu adeg yr alwad i鈥檙 llen.  

Mae Williams yn un o bedwar artist rhyngwladol blaenllaw a gomisiynwyd gan 14-18NOW, sef y rhaglen ddiwylliannol ar gyfer dathliadau canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, i greu gweithiau celfyddydol coffaol cyhoeddus yn B茅al Feirste (Belfast), Caeredin, 黑料不打烊 a Llundain, fel canolbwyntiau ar gyfer LIGHTS OUT ym mhob un o bedair cenedl y DU.

Mae pob comisiwn LIGHTS OUT yn defnyddio dull unigryw o greu ffynhonnell o olau er mwyn dod 芒 phobl at ei gilydd wrth i鈥檙 DU goff谩u dechrau鈥檙 Rhyfel Byd Cyntaf ar noson 4 Awst. Bydd yr artist o Mumbai, Nalini Malani, yn cyflwyno tafluniad fideo ar raddfa fawr ar draws y cyfan o fur gorllewinol Oriel Genedlaethol yr Alban yng Nghaeredin, gyda chomisiwn gan 糯yl Gelf Caeredin; bydd amrywiaeth o grwpiau cymunedol yn B茅al Feirste, ar gomisiwn gan Factotum, yn creu gwaith newydd o eiddo鈥檙 arlunydd blaenllaw 鈥楤ob and Roberta Smith鈥�, ar raddfa fawr, gan ddefnyddio miloedd o ganhwyllau. Ar draws Llundain, datgelir project arbennig ar noson 4 Awst.

Mae鈥檙 artist Jeremy Deller, sydd wedi ennill Gwobr Turner, wedi creu gwaith celf digidol newydd LIGHTS OUT ar ffurf cymhwysiad y gall unrhyw un ei lawrlwytho. Yn ystod y dyddiau鈥檔 arwain at y canmlwyddiant, dangosir ffilm fer newydd bob dydd, yn cyrraedd uchafbwynt am 10pm ar 4 Awst, pryd y datgelir y ffilm olaf.

Ar hyn o bryd, Bedwyr Williams yw鈥檙 artist preswyl yn Pontio, canolfan celfyddydau ac arloesi newydd o bwys sy鈥檔 cael ei adeiladu gan Brifysgol 黑料不打烊, wedi鈥檌 dylunio gan benseiri Grimshaw, ac i鈥檞 hagor ym Medi eleni. Amcan ei breswyliad yw edrych ar gasgliadau Prifysgol 黑料不打烊 fel rhan o waith newydd y bydd yn ei gyflwyno yn Pontio pan fydd yn agor yn ddiweddarach eleni. 

Meddai Elen ap Robert, Cyfarwyddwr Artistig Pontio, 鈥淢ae Pontio, sef Canolfan Celfyddydau ac Arloesi Prifysgol 黑料不打烊 sydd ar fin agor, mewn lle delfrydol i gynnal gwaith newydd, amlwg Bedwyr i nodi鈥檙 Canmlwyddiant. Mewn bwlch rhwng Porth Coffa鈥檙 ddinas ac adeilad eiconig y Brifysgol, mae鈥檙 tafluniadau trawiadol ar ochr Pontio yn atgoff芒d priodol ac amserol am yr amser sydd wedi mynd heibio ers y Rhyfel Byd Cyntaf.鈥�

Ar gyfer 14-18NOW, mae Williams wedi ehangu ei ymchwil a bu wrthi鈥檔 gweithio mewn cysylltiad agos ag archif Cymru1914, sydd wrthi ar hyn o bryd yn gwneud gwaith digideiddio ar raddfa fawr ar ffynonellau gwreiddiol yng nghyswllt y Rhyfel Byd Cyntaf, o鈥檙 Llyfrgelloedd, Casgliadau Arbennig ac Archifau Cymru. Mae鈥檙 archif ddigidol hon yn tynnu ynghyd ddeunyddiau ffynonellol a oedd gynt yn dameidiog, ac yn aml yn anodd neu鈥檔 amhosibl mynd atynt, yn cynnwys papurau newydd, llawysgrifau, ffotograffau, cylchgronau, seiniau wedi鈥檜 recordio a chyfweliadau.  

Bydd gwahoddiad i鈥檙 gymuned leol gymryd rhan yn y project, gyda chyfres o weithdai i gasglu hanesion personol, stor茂au a chysylltiadau teuluol 芒鈥檙 Rhyfel Byd Cyntaf.

Meddai Karen MacKinnon, Cyfarwyddwr a Churadur yn Artes Mundi, 鈥淢ae鈥檔 bleser gan Artes Mundi gyd-gomisiynu Traw gan Bedwyr Williams ar y cyd 芒 14-18NOW. Bydd y gwaith celf dwysbigol, newydd hwn yn bwrw goleuni ar archifau鈥檙 llyfrgelloedd cenedlaethol ac yn cyffwrdd 芒 chymunedau 黑料不打烊, gan gysylltu 芒鈥檙 pedwar comisiwn LIGHTS OUT arall ar draws y DU.鈥�

Mae LIGHTS OUT yn ategu鈥檙 wylnos yng ngolau cannwyll sydd i鈥檞 chynnal yn Abaty Westminster o 10pm tan 11pm ar 4 Awst.

Dyddiad cyhoeddi: 23 Gorffennaf 2014