Gwyddonwyr 黑料不打烊 yn ymchwilio sut orau i ofyn cwestiynau anodd
Mae gofyn i bobl a ydynt yn ymwneud ag unrhyw weithgaredd anghyfreithlon yn anodd, oherwydd mae鈥檔 bosib iawn na fydd rhai sy鈥檔 cymryd rhan mewn gweithgareddau felly eisiau taflu bai arnynt eu hunain. Mae rheoli adnoddau naturiol yn dibynnu鈥檔 aml ar ddylanwadu ar ymddygiad pobl, gan gynnwys ceisio atal gweithgareddau anghyfreithlon megis lladd rhywogaethau sydd dan warchodaeth. Fodd bynnag, mae meddwl am ffyrdd o gyflawni hynny鈥檔 anodd gan nad yw rhai sy鈥檔 torri鈥檙 gyfraith fel rheol eisiau datgelu pwy ydynt. Fe wnaeth gwyddonwyr yn Ysgol yr Amgylchedd, Adnoddau Naturiol a Daearyddiaeth y Brifysgol lunio dull sensitif o ymchwilio er mwyn amcangyfrif faint o ffermwyr yn Ne Affrica oedd yn lladd anifeiliaid rheibus ar eu tir. Fe wnaethant ddarganfod bod bron 20% o ffermwyr wedi lladd llewpardiaid yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, sy鈥檔 ffigwr eithriadol uchel o ystyried bod y rhywogaeth hon yn lleihau mewn rhan helaeth o鈥檌 thiriogaeth.
Fe wnaethant ymchwilio hefyd i weld a all cwestiynau didramgwydd, megis 鈥楩aint o ffermwyr yn eich barn chi sy鈥檔 lladd llewpardiaid ar eu ffermydd?鈥� gael eu defnyddio i adnabod rhai sy鈥檔 torri鈥檙 gyfraith. Fe wnaethant ddarganfod y gall agwedd rhywun tuag at anifeiliaid rheibus ar eu tir, a鈥檜 hamcangyfrif o nifer eu cyd-ffermwyr y maent yn credu sy鈥檔 cyflawni gweithgareddau anghyfreithlon, gael eu defnyddio i adnabod y rhai sy鈥檔 torri鈥檙 gyfraith.
Meddai Freya St. John, y myfyriwr PhD a arweiniodd yr astudiaeth, 鈥淢ae cadwraeth yn llawer mwy na dim ond deall rhywogaethau a chynefinoedd. Mae鈥檙 bygythiadau sy鈥檔 wynebu rhywogaethau yn y gwyllt yn cael eu hachosi鈥檔 bennaf gan bobl, felly mae angen i ni ddarganfod ffyrdd o ddeall sut mae pobl yn gwneud penderfyniadau ac yn ymddwyn.鈥�
Cyhoeddir y papur hwn yw wythnos hon yn Nhrafodion y Gymdeithas Frenhinol, Cyfres B.
Dyddiad cyhoeddi: 8 Awst 2011