Pam fod Saesneg yn iaith addysg yng Nghymru yn draddodiadol?
Nid canlyniad gorthrwm oedd hyn. Cafodd addysg gyfrwng Saesneg ei gweld fel ffordd o helpu鈥檙 Cymry i ddysgu Saesneg.
Dyna yw barn Simon Brooks. Bydd o鈥檔 dadlau yn ei ddarlith 鈥淕olwg Newydd ar y Llyfrau Gleision, ddoe a heddiw鈥� fod y syniad hwn yn ddylanwadol hyd heddiw, ond yn eironig mewn broydd Cymraeg yn unig.
Mae鈥檙 Ddarlith Goffa Syr Huw Owen yn digwydd am 6.30 yh ym Mhrif Ddarlithfa鈥檙 Celfyddydau, Prifysgol 黑料不打烊 nos Iau 20 Tachwedd. Mae ar agor i bawb.
Dywedodd Simon Brooks:
鈥淩wyf eisiau ateb cwestiwn anodd. Pam fod addysg uwchradd Gymraeg ar gael ymhob man bron mewn ardaloedd Saesneg eu hiaith yng Nghymru ond addysg ddwyieithog yn unig sydd ar gael yn y rhan fwyaf o ardaloedd Cymraeg?
鈥淵 鈥榃est Merioneth question鈥� yw f鈥檈nw ar y broblem hon, ar 么l y 鈥榃elsh Lothian question鈥� enwog mae rhai yn honni nad oes modd ei ateb.
鈥淢ae鈥檙 rhesymau yn ddiwylliannol yn hytrach nag addysgol, ac mae eu gwreiddiau yn Oes Fictoria.
鈥淢ae mwy o sensitifrwydd mewn ardaloedd Cymraeg nag ardaloedd Saesneg o ran gallu plant mewn Saesneg.
鈥淔odd bynnag, ychydig iawn o dystiolaeth sy鈥檔 bodoli y byddai addysg gyflawn Gymraeg yn rhwystro dysgu Saesneg yn effeithiol.
鈥淒ylem archwilio ffyrdd amgen o wella perfformiad mewn Saesneg, megis cefnogaeth ychwanegol i Saesneg fel pwnc.鈥�
Arbenigwr yn hanes a ll锚n y cyfnod modern yw Dr Simon Brooks. Mae ei ddiddordebau ymchwil yn cynnwys y bedwaredd ganrif ar bymtheg, addysg trwy gyfrwng ieithoedd llai, syniadaeth wleidyddol a chynllunio ieithyddol, them芒u y bydd yn troi atynt yn Narlith Goffa Syr Hugh Owen eleni. Yn awdur nifer o gyfrolau, bydd llyfr newydd o鈥檌 eiddo, Pam na fu Cymru, yn ymddangos y flwyddyn nesaf. Mae hefyd yn cwblhau astudiaeth o leiafrifoedd ethnig yn y diwylliant Cymraeg ei iaith, Hanes Cymry.
Dyddiad cyhoeddi: 20 Tachwedd 2014