Sensoriaeth dan unbennaeth Franco yn parhau i daflu cysgod dros lenyddiaeth yn Sbaen
Bydd Skyfall, trydedd ffilm ar hugain James Bond, yn cael ei rhyddhau ar 26 Hydref, i gyd-fynd 芒 hanner canmlwyddiant rhyddhau鈥檙 ffilm James Bond gyntaf, Dr No yn 1962. Ond bydd ffans brwd yr asiant cudd yn synnu o ddeall bod cyfieithiad Sbaeneg presennol Dr No, un o nofelau mwyaf poblogaidd Ian Fleming, yn dal i gynnwys toriadau a wnaed gan sensoriaid dan Unbennaeth Franco (1939-1975).
Bydd darllenwyr yn Sbaen hwythau鈥檔 synnu wrth ddarganfod bod y llyfr hwn, a nifer o gyfieithiadau o glasuron llenyddiaeth Saesneg ac Americanaidd sydd yn dal ar gael ar hyn o bryd, yn parhau i gynnwys golygiadau a gymeradwywyd gan sensoriaid yr Unben - a hyd nes yn ddiweddar iawn, fod nifer o nofelau eraill dal ddim ar gael yn Sbaen yn sgil sensoriaeth cyfnod Franco.
Dr Jordi Cornell脿-DetrellCychwynnodd Dr Jordi Cornell脿-Detrell, Darlithydd mewn Astudiaethau Sbaenaidd yn yr , ar astudiaeth hanesyddol o sensoriaeth cyfnod Franco. I wneud y gwaith cafodd Ysgoloriaeth Ymchwil Gynnar Cyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau, a chael ei synnu wrth ddarganfod bod y fersiynau a gafodd eu sensro yn dal i gael eu hailgyhoeddi a鈥檜 darllen heddiw:
"Dechreuais fy astudiaeth, gan gymharu newidiadau鈥檙 sensor 芒鈥檙 fersiwn wreiddiol o nofelau amrywiol, gan gynnwys Dr No. Sylweddolais mai argraffiad o鈥檙 fersiwn wedi鈥檌 sensro oedd yr ailargraffiad modern roeddwn yn ei ddarllen, a minnau wedi cymryd y byddai鈥檔 gyfieithiad cyflawn o鈥檙 gwreiddiol. Sylweddolais fod yr un peth yn wir am nifer o nofelau eraill."
Fel yr eglurodd Dr Cornell脿-Detrell: "Yn ystod cyfnod cyfundrefn Franco, ystyriwyd syniadau tramor yn fygythiad posibl i wead moesol a chymdeithasol y wlad. Roedd y gyfundrefn yn hyrwyddo natur hynod Gatholig Sbaen ac yn sensro llenyddiaeth yr ystyrid ei bod yn groes i hynny neu鈥檔 groes i safbwynt gwleidyddol y gyfundrefn. Roedd nofelau Ian Fleming yn bur rhywiol ac anllad eu cynnwys o ystyried y cyfnod, ac nid oedd hynny鈥檔 cyd-fynd 芒 moesau gwlad Gatholig."
Wrth drafod Dr No, dywed Dr Cornell脿-Detrell: "Gwrthwynebodd sensoriaid Sbaen yn ffyrnig sawl ymdrech i gyhoeddi鈥檙 nofel. Roeddent o鈥檙 farn y byddai鈥檔 tanseilio gwerthoedd moesol y wlad. Gwrthodwyd yn llwyr fersiwn o鈥檙 nofel a gyflwynwyd i鈥檙 sensoriaid yn 1960. Bum mlynedd yn ddiweddarach, gorfodwyd y golygydd i wneud toriadau sylweddol. Ystyriwyd bod dwy dudalen olaf y nofel yn bornograffig, er enghraifft, a chawsant eu hepgor yn gyfan gwbl, ac o ganlyniad mae diwedd y nofel yn ymddangos yn frysiog ac nid yw鈥檔 gwneud llawer o synnwyr. Ni ddaeth effaith y sensoriaeth i ben efo cwymp y gyfundrefn, gan i fersiynau sensoredig Dr No gael eu hailargraffu yn 1996, 2001 a 2011. Nid yw nofel Fleming yn eithriad; mae enghreifftiau tebyg yn cynnwys gweithiau fel Parallel 42, John Dos Passos; The Prime of Miss Jean Brodie, Muriel Spark; Rosemary鈥檚 Baby Ira Levin, The Member of the Wedding, Carson McCuller a The Postman Always Rings Twice gan JM Cain, i enwi ond ychydig."
Cadfridog FrancoMeddai ymhellach: "Sensoriaeth yw un o etifeddiaethau mwyaf hirhoedlog, ond anweledig, cyfundrefn Franco. Bron i 40 mlynedd ar 么l cwymp y gyfundrefn, mae miloedd o gyhoeddiadau, sy鈥檔 dal i gynnwys sensoriaeth y gyfundrefn, ar silffoedd llyfrgelloedd cyhoeddus, preifat a phrifysgol, ac mae cyhoeddwyr yn dal i ail-olygu fersiynau sydd eisoes wedi鈥檜 sensro heb yn wybod i'r darllenwyr. Gan fod cyhoeddwyr yn parhau i gynnig llyfrau sydd wedi鈥檜 sensro i'r cyhoedd, mae sensoriaeth yn dal i chwarae swyddogaeth bwysig ym mywyd diwylliannol y wlad ac ni ellir ei ystyried yn gyfnod hanesyddol nad yw鈥檔 berthnasol i鈥檙 presennol.
Mae Dr Cornell脿-Detrell bellach yn awyddus i archwilio pam na wnaeth dyfodiad democratiaeth atal cynhyrchu, dosbarthu a defnyddio llyfrau wedi鈥檜 sensro. Ni ofynnwyd y cwestiwn o鈥檙 blaen, sy'n dangos y graddau y mae rhai agweddau penodol ar waddol yr unbennaeth yn parhau鈥檔 ddiwrthwynebiad.
Meddai: "Mae'n ffaith hysbys bod Sbaenwyr wedi ei chael yn anodd dod i delerau 芒 phroblemau eu hanes diweddar. Roedd Deddf Adfer y Cof Hanesyddol, a basiwyd yn 2007, yn gam mawr o ran ail archwilio gorffennol y wlad, gan iddi ysgogi dadl am ganlyniadau gormes cyfundrefn Franco . Mae'r ddeddf yn condemnio'r unbennaeth a sefydlwyd trefn o dalu iawndal i ddioddefwyr trais gwleidyddol. O safbwynt diwylliannol, sefydlwyd trefn i gael gwared 芒 symbolau cyhoeddus a cherfluniau yn gogoneddu unbennaeth Franco, ond nid yw鈥檔 cyfeirio at arteffactau diwylliannol eraill fel llyfrau. Mae'r hyn a elwir yn 'gytundeb i anghofio', sef penderfyniad ymwybodol i beidio 芒 chwestiynu neu archwilio'r gorffennol er mwyn hwyluso'r trawsnewid i ddemocratiaeth, wedi atal darllenwyr, llyfrgelloedd a chwmn茂au cyhoeddi rhag datblygu strategaethau i fynd i'r afael 芒'r mater hwn. Mae rhai llyfrau wedi cael eu hail gyfieithu neu eu hadfer, ond o ganlyniad i'r amnesia cyffredinol sy'n ymwneud 芒 pholis茂au鈥檙 gyfundrefn ddiwylliannol, mae鈥檙 ymdrechion hyn wedi mynd heibio i raddau helaeth heb i neb sylwi arnynt. O ganlyniad, mae llyfrgelloedd cyhoeddus Sbaen, heb fod yn ymwybodol o鈥檙 broblem, yn dal i hyrwyddo darllen deunyddiau sydd wedi鈥檜 sensro."
"Rwyf am weld y mater yn cael ei godi a鈥檌 drafod yn ehangach yn Sbaen fel y gall darllenwyr yn Sbaen gael mynediad at lyfrau sydd wedi'u hail gyfieithu, neu eu hadfer".
Dyddiad cyhoeddi: 22 Hydref 2012