Y Gwrthdrawydd Mawr Hadron yn creu cerddoriaeth mewn g诺yl
Bydd darn newydd o gerddoriaeth a gr毛wyd gan ddefnyddio data鈥檙 gwrthdrawydd gronynnau mwyaf yn ei faint a鈥檌 b诺er yn cael ei berfformio mewn g诺yl yng Ngogledd Cymru.
Bydd y perfformwyr yng yn defnyddio gliniaduron i addasu seiniau鈥檙 gronynnau yn gwrthdaro a wnaed gan y Gwrthdrawydd Mawr Hadron (Large Hadron Collider) yn Sefydliad Ewropeaidd ar gyfer Ymchwil Niwclear, a elwir yn CERN yn Geneva.
Scott WilsonY meddwl cerddorol tu 么l i鈥檙 darn a elwir yn Dark Matter yw鈥檙 cyfansoddwr o Ganada, Scott Wilson sydd yn ddarlithydd cyfansoddi a cherddoriaeth electronig ym Mhrifysgol Birmingham.
Bydd y cyngerdd gan ei ensemble o bedwar person yng nghanolfan Pontio ar ddydd Sadwrn, Chwefror y 3ydd, yn un o uchafbwyntiau鈥檙 诺yl, sydd yn dechrau y diwrnod blaenorol.
Thema鈥檙 诺yl eleni yw鈥檙 Gofod ac yn 么l y s么n bydd yna gyfle i syllu ar y s锚r gan ddefnyddio telesgopau pwerus o鈥檙 Gwersyll Rhufeinig.
Yn 么l y cyfarwyddwr artistig, Guto Pryderi Puw, Uwch-ddarlithydd cerdd a Phennaeth Cyfansoddi ym Mhrifysgol 黑料不打烊, bydd y digwyddiad deuddydd yn gyfle unigryw i archwilio鈥檙 gofod, planedau, s锚r a鈥檙 galaethau drwy gyfrwng gwyddoniaeth a cherddoriaeth.
Dywedodd: 鈥淩ydym ni鈥檔 edrych i ysbrydoli teuluoedd cyfan gyda cherddoriaeth, ond y flwyddyn yma bydd elfen wyddonol gref i鈥檙 digwyddiadau hefyd. Rwyf yn edrych ymlaen yn benodol i鈥檙 digwyddiad seiniau electronig byw o dan arweiniad Scott Wilson ac a berfformir gan Ensemble Birmingham ar gyfer Ymchwil Electroacwstig o fewn y cyngerdd yn Theatr Bryn Terfel.
鈥淕yda cherddoriaeth ychwanegol gan Jo Thomas mae鈥檔 argoeli i fod yn gyngerdd anhygoel ac yn enghraifft berffaith o gyfuno elfennau gwyddonol a thechnoleg cerddoriaeth sy鈥檔 arwain at brofiad creadigol a ddychmygus i bawb. Bydd heb os yn un o uchafbwyntiau鈥檙 诺yl.鈥�
Dywedodd Scott Wilson, 48, wedi ei eni yn Vancouver, ac wedi astudio ym Mhrifysgol Simon Fraser yng Nghanada a Phrifysgol Westley yn Connecticut yn yr UDA cyn iddo gwblhau ei ddoethuriaeth ym Mhrifysgol Toronto, y bydd ei ensemble yn gwneud cerddoriaeth electronig o ddata gwrthdrawiadau鈥檙 Gwrthdrawydd Mawr Hadron.
Dywedodd: 鈥淢ae鈥檙 LHC yn cynnwys cylchdro 27-kilomedr o fagnetau uwch-ddargludol gyda nifer o strwythurau cyflymu i wthio egni鈥檙 gronynnau ar ei hyd. Tu fewn i鈥檙 cyflymydd, mae dau belydr egni-uchel yn teithio yn agos at gyflymder golau cyn iddyn nhw gael eu gwrthdaro.
鈥淓r enghraifft, efallai y gallwn gymryd mas gronyn a鈥檌 mapio ar gyfer traw sain, a鈥檌 gyflymder i gryfder y gerddoriaeth. Mewn modd tebyg rydym hefyd yn darlunio鈥檙 data ar daflunydd.鈥�
鈥淢ae rhai o鈥檙 darluniau yma yn agos i鈥檙 gwrthdrawiadau gan ddangos beth fydden nhw鈥檔 鈥榚drych鈥�, tra mae eraill yn fwy haniaethol.
鈥淲rth wneud hyn rydym ni鈥檔 byrfyfyrio, gan ddefnyddio dull sy鈥檔 cael ei alw鈥檔 codio byw. Mae hyn yn ymwneud ag ysgrifennu rhaglenni cyfrifiadurol sy鈥檔 medru cael eu hail-ysgrifennu wrth redeg.
Ychwanegodd: 鈥淲rth gymryd gronynnau isatomig gwahanol gallwn fapio eu cyflymder a radiws er mwyn penderfynu traw鈥檙 sain a鈥檌 gyflymder er mwyn penderfynu pa mor gryf fydd y gerddoriaeth. Fel cerddorion rydym ni鈥檔 gwneud penderfyniadau yngl欧n 芒 beth i鈥檞 fapio.
鈥淎c mae defnyddio鈥檙 data yn ein galluogi ni i gael elfen o ddarganfyddiad. Mae鈥檔 ffordd gyffrous i鈥檙 ensemble, pedwar cerddor yn defnyddio gliniaduron, i wneud cerddoriaeth electronig gyffrous.鈥�
Zubin KangaBydd yr 诺yl yn dechrau efo cyngerdd yn archwilio thema鈥檙 Gofod gan y pianydd o Awstralia, Zubin Kanga, a fu鈥檔 brysur iawn mewn nifer o wyliau rhyngwladol, gan gynnwys y BBC Proms ynghyd ac ymddangos fel unawdydd gyda cherddorfeydd megis y London Sinfonietta a Cherddorfa Symffoni Melbourne.
Dywedodd Guto: 鈥淢ae鈥檙 诺yl wedi comisiynu dau ddarn newydd piano i Zubin Kanga i鈥檞 berfformio, yn nodedig gan y gyfansoddwraig o Gaerdydd Maja Palser, a gynrychiolodd Cymru yn ddiweddar yn Niwrnod Cerddoriaeth y Byd 2017 yng Nghanada, ynghyd 芒 Claire Victoria Roberts, sydd yn astudio gradd doethuriaeth mewn cyfansoddi ym Mhrifysgol 黑料不打烊 ac sy鈥檔 gyfansoddwraig dalentog dros ben.
Bydd yr 诺yl hefyd yn cynnwys darnau eiconig wedi eu hysbrydoli gan y planedau a鈥檙 s锚r gan y cyfansoddwr Americanaidd a鈥檙 meistr o gerddoriaeth avant-garde George Crumb a鈥檙 cyfansoddwr Prydeinig Patrick Nunn.
鈥淒rwy gydol y dydd Sadwrn bydd yna nifer o ddigwyddiadau am ddim yn cymryd lle ynghyd 芒鈥檙 prif gyngherddau o fewn Pontio, lle bydd sesiynau gwyddonol yn archwilio鈥檙 Planedariwm yn rhedeg ochr yn ochr 芒 sesiynau cerdd i blant ifanc dan arweiniad Marie-Claire Howorth.
鈥淏ydd cynulleidfaoedd yn cael eu hudo gan berfformiadau o gyfansoddiadau gan fyfyrwyr wedi eu perfformio gan Ensemble Cerddoriaeth Newydd 黑料不打烊 a bydd cerddorion lleol yn cael eu hannog i fyrfyfyrio gydag 
Maja PalserEnsemble Fusion Prifysgol 黑料不打烊. Dewch i ymuno 芒鈥檙 hwyl!鈥�
Drwy gydol Ionawr bydd cyfres o weithdai addysgol yn cael eu cynnal mewn ysgolion cynradd ac eilradd mewn arweiniad tuag at y brifwyl.
Am ragor o fanylion am yr 诺yl ar y 2 a 3 Chwefror ewch i
Dyddiad cyhoeddi: 6 Rhagfyr 2017