Ymchwil o Fangor yn cynorthwyo llyfr newydd gan yr Amgueddfa Victoria ac Albert
Catrin gyda'r defnydd efo'r patrwm 'Cross Twigs' yng Nghastell Penrhyn.Mae myfyrwraig ymchwil ym Mhrifysgol 黑料不打烊 wedi cadarnhau amheuon fod cynllun patrwm gan Morris a鈥檙 Cwmni, mewn gwirionedd, yn h欧n nag a dybiwyd o鈥檙 blaen. Gan weithio mewn partneriaeth 芒鈥檙 Ymddiriedolaeth Genedlaethol, mae Catrin Wager o Fethesda yn arwain ar Brosiect Penrhyn, MRes a gyllidir gan ym Mhrifysgol 黑料不打烊 sy鈥檔 golygu catalogio Papurau a gedwir yn Archifau a Chasgliadau Arbennig y Brifysgol. Dechreuodd Catrin ar y dasg anferth o recordio a chatalogio cynnwys 77 o flychau yn Ionawr 2012.
Derbyniwyd papurau Castell Penrhyn gan Lywodraeth Cymru, yn lle Tollau Marwolaeth, yn 2010. Bu Catrin yn archwilio pob dogfen yn fanwl, gan recordio鈥檙 wybodaeth a geir ynddynt er mwyn creu catalog helaeth o鈥檙 deunydd yn y pen draw.
Gofynnodd Clare Turgoose, Rheolwr y T欧 a鈥檙 Casgliadau yng Nghastell Penrhyn, i Catrin edrych am unrhyw ddogfennau a oedd yn ymwneud 芒 phryniannau o Morris a鈥檙 Cwmni. Chwe wythnos yn unig ar 么l iddi gychwyn ar yr ymchwil, cafodd Catrin hyd i restri cynnwys a derbynebau yn ymwneud ag ymweliad Tywysog Cymru 芒鈥檙 Castell ym 1894. Talodd yr Arglwydd a鈥檙 Fonesig Penrhyn ar y pryd yn ddrud am waith ailwampio ar yr eiddo, yn cynnwys yr ystafell a ddefnyddid gan y Brenin yn ystod ei arhosiad. Cafwyd hyd i dderbynebau gwerth 拢845 i William Morris a鈥檙 Cwmni, a arweiniodd at y cadarnhad hwn.
Dywedodd Claire wrth Catrin fod Amgueddfa Victoria ac Albert yn bwriadu cyhoeddi llyfr newydd ar William Morris, ac i鈥檙 awdur fod mewn cysylltiad, am ei bod yn ceisio cael hyd i dystiolaeth a fyddai鈥檔 gymorth i ddyddio patrwm y 鈥楥ross Twiggs鈥�. Darllenodd Catrin yn ofalus trwy鈥檙 derbynebau a sylwi ar s么n am y patrwm 鈥� darganfyddiad a fyddai鈥檔 profi bod y 鈥楥ross Twiggs鈥�, mewn gwirionedd, yn bodoli bum mlynedd yn gynt nag yr oedd arbenigwyr wedi credu o鈥檙 blaen.
Bu Linda Parry, awdur William Morris Textiles (1983), yn gweithio yn Amgueddfa Victoria ac Albert am 30 mlynedd cyn ymddeol yn 2005.
Wedi cynhyrfu yngl欧n 芒 chanfyddiadau Catrin, eglurodd Linda:
鈥淗yd yma, mae鈥檙 hyn a ddarganfu Catrin wedi bod yn ddefnyddiol iawn. Rai blynyddoedd yn 么l, b没m yn ymwneud 芒 churadur a oedd wedi gweithio yng Nghastell Penrhyn. Roedd hi鈥檔 gwybod am fy llyfr, sy鈥檔 cynnwys catalog o鈥檙 cyfan o gynlluniau ailadroddus William Morris ar gyfer tecstilau, ac yn gallu dweud bod y dyddiad cynllunio yr oeddwn wedi鈥檌 amcangyfrif ar gyfer y 鈥淐ross Twiggs鈥� bum mlynedd yn rhy hwyr, am iddo gael ei ddefnyddio ar ddodrefn y gwely ar gyfer ymweliad brenhinol 芒 Chastell y Penrhyn ym 1894. Yn awr, rwyf wrthi鈥檔 diwygio鈥檙 llyfr, sydd i鈥檞 gyhoeddi yn 2013 gan Amgueddfa Victoria ac Albert.鈥�
鈥淢ae鈥檙 anfonebau gwreiddiol yng nghyswllt nifer o bapurau wal Morris a thecstilau eraill yn awgrymu y gall yr ymchwil hon ddarganfod y ffaith fod Morris a鈥檙 Cwmni 芒 chyswllt llawer agosach 芒 Chastell Penrhyn nag a dybiwyd gynt.鈥�
William Morris oedd dylunydd unigol mwyaf dylanwadol y 19eg ganrif. Yn ystod y cyfnod hwn, tyfodd Morris a鈥檙 Cwmni鈥檔 fusnes addurno ffyniannus a ffasiynol, a oedd yn enwog am ei bapurau wal a鈥檌 decstilau. Mae cynlluniau William Morris yn boblogaidd dros ben ac yn dal i fod ar gael heddiw.
Gan deimlo wrth ei bodd yngl欧n 芒鈥檙 darganfyddiad, medd Catrin:
鈥淓r y gwyddwn fy mod yn debygol, yn ystod y project hwn, o ddarganfod tystiolaeth wirioneddol ddiddorol yngl欧n 芒 materion lleol, megis Chwarel Penrhyn a鈥檙 Streic Fawr, nid oeddwn fyth wedi dychmygu y gallai fy ngwaith helpu arbenigwr penigamp megis Linda Parry, ac mae bod yn gysylltiedig ag Amgueddfa Victoria ac Albert yn wir anrhydedd, yn enwedig mor gynnar 芒 hyn yn fy ymchwil. Mae hyn ynddo鈥檌 hun yn dangos posibiliadau鈥檙 project, ac yn rhan o鈥檙 rheswm fy mod yn cadw blog o鈥檓 darganfyddiadau newydd 鈥� 鈥�
Cyllidir ysgoloriaeth ymchwil Catrin dan Raglen Ysgoloriaeth Sgiliau ar gyfer yr Economi Wybodaeth (KESS). Mae KESS yn rhaglen Gydgyfeirio Ewropeaidd o bwys dan arweiniad Prifysgol 黑料不打烊 ar ran y sector AU yng Nghymru. Gan gael budd o Gronfeydd Cymdeithasol Ewropeaidd (ESF), mae KESS yn cefnogi projectau ymchwil cydweithredol (Meistri Ymchwil a PhD), gyda phartneriaid allanol, wedi鈥檜 lleoli yn Ardal Gydgyfeirio Cymru (Gorllewin Cymru a鈥檙 Cymoedd). Mae elfennau鈥檙 Meistri Ymchwil a PhD wedi鈥檜 cyfuno 芒 rhaglen hyfforddi mewn medrau uchel eu safon, gan arwain ar Gymhwyster 脭l-radd mewn Datblygu Sgiliau. Bydd KESS yn parhau tan 2014, ac yn darparu + o leoedd PhD a Meistr.
Dyddiad cyhoeddi: 16 Mehefin 2012